भारत हा साधु-संतांचा देश आहे. आपल्या देशामध्ये अनेक धर्म आणि अनेक प्रकारचे साधु-संत आहेत. प्रत्येक संताने सांगितले आहे की, परमेश्वराला जवळ ठेवा, परमेश्वराची आराधना करा, परमेश्वराचे गुणगाण करा. पण या पृथ्वीतलावर महानत्यागी बाबा जुमदेवजींनी "मानवधर्म" स्थापन करुन मानवावर आलेले दुःख कशाप्रकारे दुर होतील आणि मानव सुखाने कसा जगेल याची दिशा दाखवली व मानवधर्माच्या नियमाला अनुसरुन दुःखातुन मुक्त होण्याचा मार्ग शोधुन दिला.
महानत्यागी बाबा जुमदेवजींनी फेब्रुवारी १९४९ मध्ये मानवधर्माची स्थापना केली व मानवधर्माची शिकवण म्हणून भगवंतप्राप्तिकरीता, निष्काम कर्मयोग साधण्याकरीता, कुटुंबात वागण्याकरिता, परमेश्वरी गुण जाणून घेण्याकरिता, आपली गृहस्थी उंच आणण्याकरीता व मानवी जीवनातिल अनेक ऊद्देश सफल करण्याकरिता चार तत्व, तिन शब्द व पाच नियम दिलेले आहेत.
त्याच अनुषंगाने महानत्यागी बाबा जुमदेवजींनी प्राप्त केलेल्या दैवी शक्तीला सर्व सेवकांनी शरण जाऊन आपले जुने विचार व जुनी पुजा बंद करुन एका भगवंताला मरेपर्यंत मानण्याचे वचन दिल्याने व दररोजच्या चुकीच्या कर्माची क्षमा मागीतल्याने व बाबांच्या आदेशाचे पालन करण्याचे सत्य वचन दिल्यामुळे ही दैवी शक्ति जागृत होते व आपले दुःख दुर होण्यास मदत मिळते व आपले दुःख दुर होतात.
सृष्टी निर्माता परमेश्वराने अग्नी, वायु, पाणी, आकाश, पाताळ या पंचतत्वावर या सृष्टीची निर्मिती केलेली आहे व या पृथ्वीतलावर अनेक प्रकारचे जीव, जंतु, प्राणीमाञास जन्माला घातले व त्याचबरोबर मानवाला सुद्धा जन्माला घातले. मानवाला परमेश्वरी कार्य करता यावेत व सोबतच स्वतःचा ऊदर निर्वाह करता यावा म्हणून मानवाला बुद्धी प्रदान केली व सोबतच मोह, माया, अहंकार हे दुर्गुण निर्माण केले. बाबांनी सांगितले की, मानवाने या भुतलावर जन्म घेतल्यामुळे प्रपंच साधुन परमार्थ करावे तेव्हाच मानवाचे जीवन सफल होऊ शकते.
महानत्यागी बाबा जुमदेवजींनी एका भगवंताची प्राप्ती केल्यानंतर १९४८ ते १९९६ पर्यंत मानवधर्माच्या माध्यमातून अनेक दुःखी-कष्टी मानवांची सेवा केली. "मनुष्य सेवा हीच खरी ईश्वर सेवा आहे" व ती कशाप्रकारे केली जाते हे महानत्यागी बाबा जुमदेवजींनी आपणास प्रत्यक्ष मानवधर्माच्या माध्यमातून करून दाखविली आहे व त्याच अनुषंगाने आपण सेवकांना सुद्धा मानवसेवा करावयाची आहे. मानवधर्म जागवायचा आहे, मानवधर्माची जोपासना करावयाची आहे आणि यावर सर्वांना मार्गदर्शन करावयाचे आहे.
ज्या मानवधर्मापासुन आपल्या सेवकांना एक सुखी जीवन जगण्याची संधी मिळालेली आहे, सुखाने जगण्याची प्रेरणा मिळालेली आहे त्याच अनुषंगाने आपल्याला भगवंताचे गुण सांगायचे आहेत. आपल्या समाजात जे मानव दुःखी, कष्टी, अंधश्रद्धेने ग्रासलेले आहेत अशा मानवांना मानवधर्माच्या माध्यमातून सुखी-समाधानी जीवन जगण्याचा मार्ग दाखवायचा आहे.
मनुष्य स्वभाव असा आहे की, आपले जीवन जगत असतांना आपल्या स्वार्थापाई तो दुसऱ्यांचा विचारच करीत नाही. मी केलेल्या कार्यामुळे, कर्मामुळे, माझ्या बोलण्यामुळे, माझ्या वागण्यामुळे कुणाला त्रास होत आहे की त्याला वाईट वाटत आहे याबद्दल त्याला काहीच कल्पना नसते. परंतु मानवधर्माच्या सेवकांबद्दल मात्र असे आढळुन येत नाहीत, मानवधर्मामधील सेवक मानवधर्माच्या शिकवणीनुसार आपले कार्य, कर्म करीत असतो व परमेश्वराला जवळ ठेवत असतो.
महानत्यागी बाबा जुमदेवजींनी मानवधर्माच्या माध्यमातून सेवकांना शिकवण दिलेली आहे कि दुसऱ्यांचे वाईट करुन आपले स्वार्थ साधु नका, आडमार्गाने श्रीमंत होण्याचा प्रयत्न करु नका. बाबांनी सेवकांना नेहमी सांगितले आहे की सत्य, मर्यादा व प्रेमाची वागणुक देऊन सेवकांना चांगले कर्म करायचे आहेत. जेव्हा सेवक सत्य, मर्यादा, प्रेमाचे आचरण आपल्या कुटुंबात व सेवकांत करून आपल्या जीवनात त्यागाची भावना ठेवुन मानवधर्माच्या शिकवणीनुसार कार्य करतील तेव्हाच ही दैवी शक्ति सेवकांना सदोदित मदत करेल. त्यागाने व निष्काम भावनेने कार्य केल्यामुळे आत्मबल वाढते, आत्मशक्ती वाढते व त्यामुळेच सेवक आपल्या जीवनात आलेल्या अनेक संकटावर मात करु शकतो.
तरीसुद्धा सेवक हा कर्मकर्ता आहे व तो आपले सर्व व्यवहार करतांना सत्य, मर्यादा, प्रेमानेच करतो परंतु कधी-कधी काही व्यवहार करतांना त्याचे मन मात्र त्याच्या सोबत नसते व त्यामुळे नकळत चुका होतात व या चुका झाल्यानंतर मानवधर्माचे तत्व, शब्द, नियम मात्र त्याला शांत बसु देत नाहीत, त्याचा आत्मा त्याला शांत बसु देत नाही. हाच आत्मा परमात्म्याचा भाग आहे. जेव्हा सेवकांच्या आत्म्याला त्याच्या चुका साथ देत नाहीत तेव्हा मात्र सेवक भयभित होतो आणि त्याचे आत्मबल कमी होते. यामुळेच सेवक स्वतःवर दुःख ओढवुन बसतो. म्हणून दैनंदिन जीवनात आपले आत्मबल वाढविण्याकरीता मानवधर्माच्या शिकवणीची चोविस तास आठवण असणे फार गरजेचे आहे, तेव्हाच ही दैवी शक्ती आपल्या जीवनात जागृत राहुन आपले आत्मबल वाढविते.
महानत्यागी बाबा जुमदेवजींनी मानवधर्मामध्ये परमेश्वराचे जे शोध घेतलेले आहे ते ती दैवी शक्ती आत्म्यांमधूनच मिळालेली आहे. ती दैवी शक्ती २४ तास चैतन्यमय आहे, ती निराकार आहे व ही शक्ती प्रत्येक मानवामध्ये आहे व तोच परमेश्वर आहे, परमात्मा आहे व याचा अंश प्रत्येक सजीवामध्ये आहे व त्यामुळेच सेवकांनी स्वतःची आत्मशक्ती वाढवुन निष्काम भावनेने मानवधर्माचा प्रसार व प्रचार करायचा आहे. त्यामुळे शेवटी आपल्या सेवकांची दुःखदारी नष्ट होवुन आपल्या आत्म्याचा उद्धार होईल.
महानत्यागी बाबा जुमदेवजींनी भगवंताबद्दल सांगितले आहे की, भगवंत कुणी व्यक्ती नाही, ती एक शक्ती आहे व ती चैतन्यमय शक्ति आहे व सर्वांजवळ आहे व तीच चैतन्यमय शक्ति बाबांनी सर्वांसमोर ठेवलेली आहे, ती निराकार आहे परंतु तत्व, शब्द, नियम, त्याग, विश्वास, धैर्य या गुणाने आपण त्या शक्तीला आकारात पाहु शकतो आणि जो सेवक या शक्तीला ओळखेल, या शक्तीला समोर ठेवुन आपले कार्य करेल तोच सेवक आपले जीवनमान ऊंचावत असतो. तोच सेवक या दुःखी, कष्टी अंधश्रद्धेने ग्रासलेल्या समाजाला जागवु शकतो.
भगवंतकृपा, दैवी शक्ती माझ्याजवळ आहे असा विश्वास सेवकांजवळ असणे फार गरजेचे आहे बाबांचे शब्द होते की आज जर आम्हाला भगवान, दैवी शक्ती, परमेश्वर जवळ असल्याचे गुण दिसत असतील तर अंतिम क्षणी सुद्धा आम्हाला परमेश्वरच मिळेल.
ज्याप्रमाणे सुर्याचे कर्तव्य आहे की, प्रकाश देणे - ऊष्णता देणे, चंद्राचे कर्तव्य आहे कि अंधारात ऊजेड देणे - ऊष्णता थंड करणे, झाडांचे कर्तव्य आहे की सावली देणे - गार हवा देणे, एका मुलाचे कर्तव्य आहे की, आपल्या आई-वडीलांची काळजी घेणे, वडिलांचे कर्तव्य आहे कि आपल्या मुलांना चांगले संस्कार देणे - योग्य शिक्षण देणे - त्याचप्रमाणे सेवकांचे सुद्धा मानवधर्माप्रति कर्तव्य आहे की, ज्या भगवंतकृपेमुळे आपले दुःख क्षणात दुर होतात त्या दैवी शक्तीला आपल्या सेवकांना अगोदर स्वतः मानवधर्माच्या शिकवणीनुसार तत्व, शब्द, नियमांचे पालन आपल्या कुटुंबात व सेवकांमध्ये करून मानवधर्माची एकता चर्चा बैठकीच्या माध्यमातून, हवनकार्याच्या माध्यमातून, जनरल हवनकार्याच्या माध्यमातून, सेवक संमेलनाच्या माध्यमातून या समाजालाच नव्हे तर या देशाला सुद्धा दाखवायची आहे व याच माध्यमातून समाजाला मानवधर्माप्रति जागवायचे आहे.
"ऊठ जाग मुसाफिर भोर भई, अब रैन कहा जो सोवत है।"
"जो सोवत है वो खोवत है, जो जागत है सो पावत है।"
◆ लेखन:- श्री. प्रदिपजी मते, मु. पुलगाव, जि. वर्धा
◆ सोशल मीडिया प्रकाशन :- Parmatma Ek News & Info